Etik Pusulanın Yönü

Etik Pusulanın Yönü: Yeşilçam’dan Bugüne Bir Toplumun Hikâyesi

Bir toplumun aynası bazen tarih kitapları değil, izlediği filmlerdir. Dün bu aynaya baktığımızda Yeşilçam vardı. O aynada gördüğümüz şey; yoksulluk içinde onur, zorluk içinde sabır, kötülük karşısında dimdik duran bir ahlaktı. Hikâyeler basitti belki ama mesajı güçlüydü:

İyilik kazanırdı, ama kolay kazanmazdı.

Bugün aynı aynaya baktığımızda ise bambaşka bir manzara ile karşılaşıyoruz.

Artık hikâyeler daha karanlık. Mafya, kara para, güç mücadeleleri…

Suç sadece anlatılmıyor; kimi zaman estetize ediliyor, kimi zaman da başarı hikâyesine dönüştürülüyor. Güçlü olanın haklı sayıldığı, kazananın sorgulanmadığı bir anlatı dili giderek yaygınlaşıyor.

Elbette bu sadece bize özgü bir değişim değil. Latin America’dan United States’e kadar benzer içeriklerle karşılaşıyoruz. Fakat mesele küresel bir trendin ötesinde, bizim toplumumuzun kendi değerleriyle kurduğu ilişkiyle ilgilidir.

Çünkü bu toprakların hafızasında, başarı yalnızca sonuca göre değil; nasıl elde edildiğine göre değerlendirilirdi.

Bugün yaşanan kırılmanın temelinde tam da bu nokta var.

Eskiden “nasıl kazandın?” sorusu sorulurdu.

Bugün ise çoğu zaman sadece “kazandın mı?” sorusu yeterli görülüyor.

Bu değişim küçük gibi görünse de aslında derin bir etik dönüşümün işaretidir.

Ahlak, bir toplumun görünmeyen omurgasıdır. Hukukla değil, vicdanla ayakta durur.

Ve vicdan zayıfladığında, en güçlü yasalar bile toplumu ayakta tutmaya yetmez.

Bugün karşı karşıya olduğumuz mesele, dizilerdeki senaryolardan ibaret değildir.

Asıl mesele, yanlış olanın yanlış olarak görülme gücünün zayıflamasıdır.

Çünkü tehlike, suçun varlığı değildir.

Tehlike, suçun normalleşmesidir.

Eğer bir toplumda:

• Haksız kazanç “başarı” sayılmaya başlanırsa

• Güç, adaletin önüne geçerse

• Ahlak, saf insanların işi gibi görülürse işte o zaman etik gerçekten yara alır.

Peki bu bir çöküş mü?

Tarih bize şunu öğretir: Toplumlar bir anda çökmez. Ama değerlerini ihmal ettiklerinde yavaş yavaş çözülürler. Yine de bu süreç geri döndürülemez değildir.

Çünkü etik, tamamen kaybolan bir şey değildir.

Unutulur, zayıflar ama uygun zemin bulduğunda yeniden güçlenir.

Bugün yapılması gereken şey karamsarlık değil, farkındalıktır.

Eleştirmek kadar hatırlatmak da gerekir.

Bu toplumun hafızasında hâlâ:

• Dayanışma vardır

• Vicdan vardır

• Adalet duygusu vardır

Mesele, bunları yeniden görünür kılabilmektir.

Son söz niyetine:

Bir toplumun gerçek gücü, zenginliği ya da teknolojisi değildir.

Onu ayakta tutan şey, doğru ile yanlış arasındaki çizgiyi ne kadar net çizebildiğidir.